Bu sektöre tesadüfen girerek, 26 yılını vermiş, her türlü araştırmanın içinde olan , itfaiye erliğinden, İtfaiye üst yöneticiliğine kadar, binlerce olay yaşamış ve yönetmiş biri olarak, “ÖNEMLİ İKİ KAYGIMI “ sektörün tüm değerli temsilcileri ile paylaşmak isterim.

Birincisi, Yangın Güvenliği ve Yangınla Mücadele konusunda, “AYNI LİSANI KONUŞUYORMUYUZ?” kaygısıdır.

Bir özeleştiri yapmak gerekirse, “YANGINCILIK MESLEĞİNİ” ,ülkemizdeki tüm sektörler içerisinde mesleki tanımı yapılamayan ve çok renkli bir mesleki platforma sahip, tek sektör diye tarif edebiliriz. Başta ben olmak üzere bu sektörde görev alan, itfaiyecisinden sivil savunmacısına, yangın söndürme cihazı satandan, asker emeklisine, üniversite öğretim elemanından mühendislik hizmetlerini yerine getiren kişilere kadar “YANGINCILIĞIMIZIN” tarifini yapmak mümkün değildir. Böyle renkli bir “MOZAYİKTEN” ortak bir lisan çıkarmak çok zordur. Bu da ,ister istemez önemli karmaşalara yol açacaktır. Bu karmaşalar, başka mesleki platformlarda belli ölçülerde kompanse edilebilir. Ancak yangın sektöründe bunun faturasının karşılığı yoktur. “GERİ DÖNÜŞÜ OLMAYAN” olaylarda karar vermek için ne kadar ciddi bir bakışa sahip olmanın mantığını kesinlikle göz önünde tutmamız gerekir.

Bu güne kadar ülkemizde , “YANGIN ÇIKTI, İTFAİYEYE HABER VER, İTFAİYE GELDİ, YANGINI SÖNDÜRDÜ” çalışmalarının ardından, “KADERİYLE BAŞBAŞA” olmak diye bir fatura çıkarılmaktadır. Sonuçları itibariyle can ve mal kayıpları konusunda hiç hesap yapılmamış ve suçlu olarak, olayların içinden daima, “ELEKTRİK KONTAĞI” ile beraber, “ALTTA KALANIN CANI ÇIKSIN” misali, belkide, olayda kusuru en az olan kişiler çıkmıştır. Dolayısıyla “ALAN RAZI, SATAN RAZI” kabullenmesiyle, insanımız geri dönüşü olmayan can ve mal zararlarının içine itilmiştir.

Birinci kaygımın temelinde yatan gerçek budur. Bunun net sebebi ise Projeden başlayarak, inceleme, tasdik, yerinde inceleme, onay, ruhsat, işletme, denetim ve kontrol zincirinin hem sağlıklı yürütülmemesi, hem de “AYNI LİSAN’ IN KONUŞULMAMASIDIR.”

Bu yönetmeliğin belkide en önemli ve bence en değerli bölümleri, 5 ve 6. maddelere konu olan. “GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUK “ ile “GENEL SORUMLULUK VE YASALAR” bölümleridir. Bu bölümlerin içeriği itibari ile “YANGIN SEKTÖRÜNDE GÖREV ALACAK DEĞERLİ MESLEKTAŞLARIMIN” oturup çok iyi bir durum değerlendirmesi yapmaları gerekecektir.

Geçmişte ve tanık olduğum süre içinde, yeni yönetmeliğin yayınlanmasından bu güne kadar, proje hazırlamak, danışmanlık yapmak, incelemek, onaylamak, sistem kurmak, malzeme satmak, tasdik etmek, ruhsat vermek, işletmeye almak, eğitmek, yasal prosedür hazırlamak, denetlemek ve kontrol etmek gibi birbirinden farklı hizmet ve kategorileri, “KAPANIN ELİNDE KALMAK MİSALİ” ele alan herkes, komple paket halinde bu işi götürmeye çalışmışlardır. İşte, içinde bulunduğumuz çıkmaz burada yatmaktadır. Hem, hangi temele dayalı olduğunu bilmediğin bir “Yangın Güvenliği ve Yangınla Mücadele bilgi ve deneyimine sahip olacaksın”, hem de, “hangi işi yakalarsan komple paket hizmeti verip, riskli kazanç sağlayacaksın”. Elbette ki “OLMAZ BÖYLE BİR ŞEY”

Gelişmiş toplumlarda oldukça sağlıklı yürüyen bu iş ayırım disiplininin, ülkemizde de oluşturulması için sektörümüzün değerli sorumluları, hep beraber oturup, bu konuya çözüm getirmek ve hizmet kategorilerinin tarifini yapmak zorundadır. Uzun süreli ve sabır gerektiren bu konunun başta İtfaiyeler ve Sivil Savunma olmak üzere tüm yangın sektöründe tartışmaya açılması, başlangıç için az da olsa, olumlu yönden disiplinin gelişmesine neden olacaktır.

Yönetmelikte 5 ve 6 nolu maddelerinin varlığı, bu disiplinin sağlanması için oldukça yeterlidir. Herhangi bir şekilde, bir bina yada tesiste meydana gelecek bir olay sonunda, olaya sebep olan suçun kusur oranları için, Yargı organlarının ve Yangın sektörünün gerçek bilirkişilerinin, bu maddelerle ilgili içeriği değerlendirmemeleri mümkün değildir.

Yatırımcıların bu yönetmelik maddelerini baz alarak, proje aşamasından itibaren, hizmet, sistem ve malzeme bazında iş yapacak olan kişi veya kuruluşlarla sözleşme yaparak, işe başlamaları, konuya, iş sınıflaması ve hizmet şekli olarak gerçek bir disiplin getirecektir. Ayrıca yasal onay ve denetim mercilerinin hizmet sistem ve malzemelerle ilgili olarak “SÖZLEŞME MECBURİYETİNİ” getirmeleri, kargaşa yaratan ve “HERKESİN, HER İŞİ YAPMASI” şeklinde ciddi sonuçlar getiren bir keyfiyetin kontrol altında tutulmasını sağlayacaktır.

Sonuç olarak, birinci kaygımın içeriğini teşkil eden, aynı Lisanı konuşmak, mesleki tarif ve bundan kaynaklanan hizmet kargaşasının önüne geçmek için yapılacak iş ve hizmetlerin;

· DANIŞMANLIK, BİLİRKİŞİLİK, EĞİTİM VE YASAL YÖNERGE HAZIRLANMASI
· SİSTEM TASARIMI, SİSTEMİN KURULMASI VE MALZEME SATIŞI,
· DENETİM, KONTROL VE ONAY,

olarak 3 temel gruba ayrılarak, tarif yapılması ve bu grupların, zorunlu haller hariç, mümkün olduğu kadar birbiri ile karıştırılmaması, “YANGIN İŞ DİSİPLİNİ OLARAK” önemli bir gelişme sağlayacaktır. Bu gelişme ile beraber, grupların hizmet ve iş kapsamına , ülkemizdeki ve uluslar arası standartlara uygun şekilde, ortak lisan ve bakış açısı getirilmesi uygulama kargaşasına da önemli çözümler getirecektir.

26 yıllık yangın sektörünün içinden gelen bilgi ve deneyimlerimi de katarak , Yönetmeliğin kapsamını da değerlendirerek, zaten var olan ama, yeni gelişmelerle ciddi boyutlarda büyüyen ikinci kaygım ise, “YANGIN GÜVENLİĞİ VE YANGINLA MÜCADELE” konusundaki, “YORUMLAMA” ve “YORUMLAYICILARIN YETERLİLİĞİ” kaygısıdır.

“Yangınlar insan yüzü gibidir. Biri diğerine asla benzemez” gerçeğini, bir itfaiyeci olarak gördüm ve yaşadım. Bu nedenle hiçbir itfaiyeci arkadaşım bir olaya “ÖN YARGI “ ile gitmemelidir. Çünkü ilk zarar kendisine olacaktır. Bu gerçek, bir bina veya tesisin , Yangın Güvenliği ve Yangından Korunması için alınması gereken önlemler açısından da aynıdır.

Bina veya tesisin amacıyla ilgili proje konusu çok iyi irdelenmeli ve yönetmeliğin yorumu buna uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Yönetmelik kapsamındaki kural, sistem veya malzemelerin, “ET-KEMİK” misali , bina veya tesisin proje amacıyla bütünleşmesi gereklidir. Aksi taktirde alınan önlemlerin, acil durumlardaki işlerliği tatmin edici olmayacaktır. Bu kaygımla ilgili olarak, “YANGIN DANIŞMANLIĞI, EKSPERLİK, DENETİMCİLİK, UZMANLIK, BİLİRKİŞİLİK” mesleklerinin üzerinde önemle durulması ve tanımlarının çok iyi yapılması gerekmektedir. Mali müşavirler, Avukatlar, Doktorlar ve benzeri meslekler nasıl ki, ayrılmış ve yasal sorumluluk verilmiş özel meslek grupları ise, çok büyük ve geri dönüşü olmayan kararlar verecek, yangınla ilgili danışman, uzman, eksper, denetimci ve bilirkişilerde aynı öneme sahip olmalıdır. Bu kapsam içinde yetişmiş değerli yorumcular ve uygulatıcılar, doğal olarak çok sağlıklı ve kaliteye dayalı bir sektörün de gelişmesine neden olacaktır. Halk deyimiyle “PERŞEMBE PAZARI YASAK SAVMACILIĞI” kendiliğinden ortadan kalkacaktır.

Bu genel kaygımın içinde mevcut yönetmeliğin yorumlanması açısından önemli bir husus göz önünde bulundurulmalıdır.

Yangın güvenliği ve yangınla mücadele konusunda alınacak önlemler;
• Bina veya Tesis
• Çevre ve şehir planlaması (Bina veya tesis yanında veya çevresinde önceden acil durum planlarına uygun şekilde bir organizasyon yapılmış kuruluşlar varsa, şehir planlaması da acil durumlara uygun yapılmışsa.)
• Acil durum kuruluşları (İtfaiye, Sivil savunma, Acil ambulans hizmetleri ve benzeri kurumlar)

bu üç temel faktöre dayalı olarak hesaplanmalıdır. Yönetmelikler bu unsurların güç ve özelliklerine bağlı olarak hazırlanırlar. Başta NFPA olmak üzere, hazırlanan tüm önlemler zinciri birbirini tamamlayacak ve biri diğerini takip edecek şekilde belirlenir. Bizim yönetmeliğimizde bina bazında hazırlanarak, uluslar arası yönetmelikler dikkate alınarak boyutlandırılmıştır.

Konunun içerisindeki kaygımı şöyle bir makroskopik bir örnekle açmak mümkündür. Yönetmelikleri oturmuş olan bir ülkede bina yada tesis bazında önlemler alınırken, bir itfaiye istasyonunun özellikleri ve bir bina yada tesise olan uzaklığını ortalama 4 dakikalık bir mesafede olduğu bilinerek, bölgedeki planlama, park etme ve hidrant sistemleri gibi çok önemli unsurlara dikkat edilerek değerlendirme yapılır. Buna göre bir su deposunun kapasitesi, pompa gruplarının özellikleri vs. gibi önlemler , tesis ve binanın tehlike sınıfının yanı sıra, bölgenin yukarıdaki özellikleri de hesaplanarak net sonuca varılır.

Yönetmeliğimizde bu değerler, bina veya tesis bazında aynı şekilde verilmiştir. Ancak kaygıma neden olan konunun, planlama, trafik, hidrant ve itfaiye yeri ile özellikleri açısından dikkate alınmamış olmasıdır. Bahsettiğim konu yönetmeliğin şehir planlaması ile ilgili bölümlerin yaptırımı açısından değil, projeye veya amaca konu olan bina yada tesisin şehir yada bölgenin özellikleri ile ilgilidir. Açmak gerekirse, Amerika ve Türkiye’ de bulunan aynı özelliklere sahip olan iki endüstriyel tesis için aynı su deposunun istenmesi, Amerika’ ya göre gerçekçi olmayacaktır.

Buna göre, özellikle proje tasarımı ve planlamasını yapan mühendislik büro ve kuruluşları ile değerli danışman ve uzman arkadaşlarımın yönetmelik kapsamının, yukarıdaki sahip olduğumuz acil durum kuruluşlarının özellikleri,yeri, şehir planlaması ve çevre bazındaki acil durum değerlendirmelerini de dikkate almaları gerekmektedir. Umuyorum ki yönetmelik değerleri önemli ölçüde değişecektir.

Bu konuda yapılacak olan değerlendirmelerle , belli katsayıların geçici olarak ( itfaiyelerin ve şehircilik acil durum anlayışının istenilen düzeye gelmesine kadar), Türkiye genelinde uygulamaya sokulması, yangınla mücadele konusuna daha gerçekçi bir sonuç getirecektir inancındayım.

Yangın sektörünün gelişmesi ve gerçek yapısına dönüşümü süreci başlamıştır. Kaygılar, eleştiriler ve destekleyici her türlü girişim, çözümleriyle beraber, inanıyorum ki bu süreci çok kısaltacaktır.

Bu kaygılarımla beraber iki önemli temennim de olacaktır. Birinci temennim, bu çalışmalarla birlikte İtfaiyeler ve Sivil savunmanın her türlü polemikten ve siyasetten arındırılarak gerçek hüviyetine geçmesi ve başta deprem olmak üzere, tüm acil durum gerektiren olayların bir bütün olarak ele alınmasıdır. İkinci temennim ise, Kocaeli Üniversitesinde açılması için emek verdiğim meslek yüksek okulu gibi, meslek liseleri, meslek yüksek okulları ve üniversitelerimizin acil durum mühendislik bölümlerinin açılmasıdır. Mevcut okullarla birlikte açılacak olan diğer okulların en büyük eksikliği ise, öğretim elemanı yetersizliğidir. Özellikle üniversitelerimizdeki değerli hocalarımızın çeşitli master ve doktora programlarıyla bu eksiklikleri gidermesi, sektörün gelişmesi ve öğrencilerimizin yetişmesi açısından büyük fayda sağlayacaktır.


Seydi Rıza GÜNEY
Yıldız Teknik Üniversitesi
Öğ. Gör. Rektörlük Afet Danışmanı